نگاهی بر فیلم «خواب» مانی مقدم در جشنواره فجر؛ تمسخر اعتقادات مذهبی در پوشش خزعبلات فلسفی!

به گزارش گروه فرهنگ و هنر تیوانا ، فیلم «خواب» به کارگردانی مانی مقدم با بازی ردا عطاران، مریلا زارعی، کاظم السیاحی، هدی زین العابدین و علی مصفا یکی از آثار مختلف جشنواره فیلم فجر در چهل و چهارمین دوره خود است. اثری که با سرگردانی بین خواب و بیداری سعی در ارائه روایتی متفاوت و چندلایه دارد اما در نهایت از رسیدن به این مدعا بازمانده است.

رمان خواب آلود; ایده عالی و اجرای شگفت انگیز
داستان درباره مردی است که در دنیای رویاهایش عاشق زنی می شود و زندگی واقعی اش به حاشیه می رود. این ایده در ظاهر وسوسه‌انگیز است و پتانسیل ایجاد درام روان‌شناختی یا فلسفی عمیق را دارد، اما روایت به جای اینکه عمیق‌تر شود، در سطح سرگردان است. دنیای خواب و بیداری نه به درستی از هم جدا شده اند و نه خلاقانه در هم تنیده شده اند.

ستاره هایی که به دلیل ضعف داستان خاموش شدند
ردا عطاران در «رویا» سعی کرد از تصویر همیشگی خود فاصله بگیرد و شخصیت جدی و درونگراتری ارائه دهد. این تلاشی است که البته قربانی ضعف سناریو می شود. ماریلا زری همانطور که انتظار می رفت حضوری پخته و کنترل شده دارد.

از طرفی بازی هدی زین العابدین تصنعی است و چسبناک نیست و تنها با اغماض می توان آن را قابل قبول دانست. حضور کوتاه توریستی کاظم نیز یادآور توانایی اوست اما به خلق شخصیتی ماندگار نمی انجامد.

ریتم آهسته و شکل آشفته
یکی از مهم ترین مشکلات «خواب» ریتم کند و نامتناسب آن است. فیلم مدام به دنبال خلق فضایی مفهومی و چندلایه است، اما نه مونتاژ و نه دکوپاژ کمکی به شکل دادن به این فضا نمی کند. سکانس ها فاقد ظرافت لازم و صحنه ها پراکنده و بی هدف به نظر می رسند.
سناریویی که پر از ایده است در مرحله اجرا دچار ضعف جدی است و همین باعث فروپاشی فیلم می شود.

فلسفه سطحی
«خواب» می خواهد فیلمی فلسفی باشد و درباره مفاهیمی چون گناه، ایمان، نفس و زندگی صحبت می کند، اما کارگردانی چیزی جز مجموعه ای از نشانه های پراکنده و اختلالات روانی نیست. فقط مفاهیم عمیق ذکر می شود و هرگز به سطح فکر جدی نمی رسد.

تمسخر عناصر مذهبی
بخش بزرگی از نقدها دیدگاه فیلم را نسبت به مؤلفه‌های مذهبی هدف قرار می‌دهند. صحنه های مربوط به نماز و نماز و مناسک مذهبی نه تنها فاقد عمق و احترام لازم است، بلکه گاه شبهه تمسخر و تقلیل این مفاهیم را به راهی برای گریز از جنون و به خواب رفتن ایجاد می کند.
در برخی مقاطع، فیلم از مداحی و قاب بندی خانواده های مذهبی به عنوان منبع طنز استفاده می کند.

سیاهی در خانواده های مذهبی در «خواب» به اوج خود می رسد. جایی که سردی در روابط زناشویی ظاهر می شود.

تصویری که «خواب» در این فیلم سعی می‌کند از خانواده‌ای با مختصات خاصی به نمایش بگذارد، الهام گرفته از کلیشه‌های سیاهی است که از برخی رسانه‌ها و جریان‌های خاصی تغذیه می‌شود و اصلاً واقعیت بیرونی ندارد!

حتی فیلم در پیام دینی اش مضر است. با نشان دادن یک فرد متخصص یا متدین در حال خوردن سیب، نماد خود را دارد که با منطق در تضاد است!

ستاره ای کم نور در سپیده دم آسمان
اولین تجربه کارگردانی مانی مقدم با کاستی های متعددی در سناریو، کارگردانی و فرم همراه بود. «خواب» با این دسته از بازیگران می توانست مدعی جدی جشنواره فیلم فجر باشد اما حالا به اثری ضعیف تبدیل شده که فقط برای جلب توجه سوسو می زند.

“خواب” بیش از یک فیلم فلسفی و جسورانه، نمونه ای از یک ایده خوب است که در اجرا بد شده است. فرصتی از دست رفته با کادری مجرب و پتانسیل که هرگز محقق نشد.